 |
|
VİTRAYIN TARİHÇESİ:
Cam süsleme sanatı, vitrayın tarihi Antik Çağ'a uzanır. Kökeni Doğu
Akdeniz'den gelmektedir. En
eski boyalı vitray örnekleri 9. ve 10. yüzyıla tarihlenmektedir. Vitray
gotik mimari ile
yaygınlaşmıştır. Cam süsleme sanatında, mozaik vitray, macunlu vitray,
kurşunlu vitray, boyalı
vitray, tifani olmak üzere beş teknik uygulanmaktadır. Vitray, 1260
yıllarında Selçuklular
döneminde geliştirilmiş, canlı ancak ışığı daha az geçiren renklerde
camlardan yapılmıştır.
Osmanlı Döneminde de mimaride cam süsleme sanatı kullanılmıştır. Topkapı
Sarayı, Şehzade
Türbesi, Süleymaniye Camii, Yeni Cami vitrayları örnek olarak
gösterilebilir. Günümüzde vitray,
özellikle iç mimarlık alanında kullanılmaktadır.
kaynak: T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ EL SANATLARI ARAŞTIRMA VE
UYGULAMA MERKEZİ.
CAM SÜSLEME SANATI; VİTRAY...
Önceleri hep büyük mimari yapılarda rastlardık bu süsleme sanatına. Çok
özel ve o büyük yapılara
dair birşeydi sanki, onlara özeldi. Camilerin pencerelerindeki o rengarenk
camlardı bize göz
kırpan, baktıran. Veya önemli bir mekanın paravanıydı, tablosuydu,
aynasıydı...
Size neler çağrıştırıyor pek de bilinmez ama hep geçmiştir nedense
aklınıza gelen, öyle değil
mi?
CAM SÜSLEME (VİTRAY) SANATININ GELIŞIMI
Cam süsleme sanatı, çok eski zamanlardan beri bilinmektedir. Antik Çağ'a
kadar bu sanat
kullanılıyordu. Cam süsleme sanatı aslen Doğu Akdeniz'den gelmektedir. O
zamanlarda da cam
üretimi yapılıyordu. Kalın ve küçük boyuttaki camlar, mermerler, bronzlar
ve küçük cam parçaları
ile birlikte bu sanat ortaya çıktı. En eski boyalı vitray örnekleri 9. ve
10.yy'da bulunmuştur.
Daha sonra vitray gotik mimarlığının yayılmasına koşut bir gelişme
göstermiştir.
1260 yıllarında yeni bir dönem başladı. Bu tarihte vitray çok canlı ancak
ışığı daha az geçiren
renklerden yapılıyordu. Osmanlı Devleti de yapılarında Cam süsleme
sanatını kullanmıştır. Cami,
konak, saray, türbelerde vs. Rastlamak mümkündür. Özellikle bu yapıların
tepelerinde görülen
camlarda birleştirici madde olarak alçı kullanılmıştır. Topkapı Sarayı,
Şehzade Türbesi,
Süleymaniye Camii, Yeni Cami bunlara örnek olarak gösterilebilir.
Günümüzde vitray giderek önem kazanmış, özellikle iç mimarlıkta daha çok
kullanılmaya
başlanmıştır.
CAM SÜSLEME (VİTRAY) TEKNIKLERI
Cam süsleme sanatında uygulanan 5 teknik var:
Mozaik vitray: Mozaik vitrayın yapımı için gerekli olan malzemeler; beyaz
cam materyalleri,
transparan cam vitray boyası, siyah cam vitray boyası, fırça, siyah
kontur, 40*30* mat cam
40*30 ebatlarında olan camın mat tarafına siyah konturla eskiz çizilir,
çizilen eskizin içi
fırça
yardımı ile transparan cam vitray boyası ile boyanır. Boyanan bölgelere
camlar serpiştirilir ve
kurumaya bırakılır. Kuruduktan sonra eskiz siyah cam vitray boyasıyla
boyanır. Bir süre daha
kuruduktan sonra çerçeve yapılır.
Macunlu vitray: Macunlu vitrayın yapımı için gerekli olan malzemeler;
yapılacak yerin ebadı
kadar cam alınır, selülozik vernik, selülozik tiner, renkli camlar, elmas,
macun, ispirtolu
kalem, pense
ve silikon
Öncelikle eskiz çizilir ve renklendirilir. Eskiz camın altına
yerleştirilir. Rengine göre cam
alınır,
eskizin üzerinde çizilir, sonra elmas yardımı ile cam çizilen yerden
kesilir. Fazla parçalar
pense ile
alınır ve kesilen cam yerine koyulur. Bütün parçalar bu şekilde
kesildikten sonra renkli camlar
selülozik vernikle camdaki yerlerine yapıştırılır. Bu işlem de bittikten
sonra camların araları
macun
ile doldurulur. Macun kuruduktan sonra selülozik tinerle silinir. Biten
cam yapılan yere
silikonla
yapıştırılır. Renkli camlar bu iki camın arasında kalır.
Kurşunlu vitray: Kurşunlu vitrayın yapımı için gerekli olan
malzemeler; renkli camlar, elmas,
ispirtolu kalem, pense, havya, kurşun, pamuk, lehim, selülozik tiner
Öncelikle eskiz çizilir ve renklendirilir. Çizilen eskiz masa üstünde
sabitleştirilir, bir köşesi iki kurşunla havya yardımı ile lehim yapılır.
Rengine göre camlar alınır, eskizin üzerinde çizilir, sonra elmas yardımı
ile cam çizilen yerden 1,5 mm dıştan kesilir. Fazla parçalar pense ile
alınır ve cam kurşuna yerleştirilir. Açıkta kalan kısmı da kurşunla
birleştirilip lehim yapılır. Lehim yapılan yer pamuk yardımıyla silinir.
Işlem bu şekilde devam eder. Biten cam selülozik tinerle silinir ve
yapılan
yere yapıştırılır.
Boyalı vitray: Boyalı vitray için gerekli olan malzemeler; cam vitray
boyaları, fırça, kontür
Eskiz çizilir ve renklendirilir. Eskiz camın altına yerleştirilir ve
kontür ile çizilir. Daha
sonra
oluşturulan renkler boyanır ve işlem biter.
Boyalı vitrayın başka bir tekniği de var. Yukarıdaki malzemeler aynen
kullanılıyor. Ancak cam
vitray boyası yerine fuxy cam vitray boyası ve leitz (şeffaf dosya)...
Eskiz çizilir ve renklendirilir. Çizilen eskizin üzerine leitz
yerleştirilir. Kontürle eskiz
üzerinden geçilir.
Kuruduktan sonra fuxy boya ile renklendirilir. 4-5 saat kuruduktan sonra
eskiz leitz üzerinden
çıkartılır. Istenilen yere yapıştırılır.
Tifani: Tifani'nin yapımı için gerekli olan malzemeler; renkli camlar,
elmas, ispirtolu kalem,
pense,
havya, bakır folyo, lehim
Eskiz çizilir ve renklendirilir. Çizilen eskiz sabitleştirilir. Rengine
göre camlar alınır,
eskizin üzerinde
çizilir, sonra elmas yardımıyla cam çizilen yerden kesilir. Fazla parçalar
pense ile alınır.
Camın
kenarları bakır folyo ile kaplanır. Bütün parçalar bittikten sonra camlar
birbirine havya
yardımıyla
lehimlenir. Biten cam papılan yere yapıştırılır.
Deniz Ümit'e katkılarından dolayı teşekkür ederiz...
KAYNAK: showtv.net
TÜRK VİTRAY TARİHİ:
Anadolu uygarlıklarından elde edilen cam işçiliğinin en seçkin örnekleri
günümüzde "cam"ın
tarihi gelişimi konusuna ışık tutmaktadır. Çeşitli model ve formlarda
vitray, Selçuklular
döneminde geliştirilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul'un
fethiyle camcılığın
merkezi bu kent olmuştur. Çeşm-i bülbül, Beykoz işi bu dönemden günümüze
ulaşabilen tekniklerden
bazılarıdır.
Anadolu'da camın ilk kez gözboncuğu olarak üretimi İzmir-Görece köyündeki
ustalar tarafından
gerçekleştirilmiştir. Anadolu'nun her tarafında temelinde nazar inancı
olan cam boncukları
görmek mümkündür. Nazarlık yoluyla canlı veya nesneye yönelen bakışların
dikkatinin başka bir
nesneye yöneleceğine inanılır. Bu nedenle nazar boncuğundan yapılan
nazarlıklar canlının veya
nesnenin görünen bir yerine takılır.
KAYNAK :turkforum.net
|
|
 |
|
|
|
